Sapiens, Yuval Noah Harari
Het boek Sapiens moesten we ooit lezen voor het vak godsdienst. Destijds, toen ik die opdracht kreeg, heb ik het eerlijk gezegd links laten liggen. Maar deze zomer begon ik te begrijpen waarom ze ons dit boek hadden aangeraden. Harari beschrijft op indrukwekkende wijze hoe de mensheid ontstond en zich ontwikkelde, maar gaat daarbij veel verder dan alleen dat. Tijdens deze lessen, vooral bij het werken aan de thesaurus, moest ik meteen aan Sapiens denken. Het voelde alsof dit boek zich perfect liet koppelen aan wat we hier behandelden.
1. De Geschiedenis van het Alledaagse
De cursus belicht hoe alledaagse ontwerpen en objecten het leven weerspiegelen van mensen in specifieke historische periodes. Voorbeelden zoals de lamp van Vico Magistretti, geïnspireerd door ruimtevaart, illustreren hoe maatschappelijke aspiraties en trends zich vertalen in ontwerp.
Harari bespreekt hoe de cognitieve revolutie mensen in staat stelde symbolisch te denken, samenwerken en cultuur te creëren. Net zoals design zich ontwikkelt als een spiegel van de tijdgeest, fungeerde de menselijke verbeelding als de motor achter het ontstaan van samenlevingen. Beide werken benadrukken dat onze materiële cultuur, van taal tot design, een weerspiegeling is van diepere sociale en culturele veranderingen.
2. De Industriële Revolutie en Massaproductie
De industriële revolutie bracht standaardisatie en massaproductie voort. Voorwerpen zoals de Thonet-stoelen en het Crystal Palace symboliseren een verschuiving naar efficiëntie en productie op grote schaal. De cursus benadrukt ook de sociale impact, zoals arbeidsuitbuiting en sociale ongelijkheid.
Harari legt uit hoe de industriële revolutie niet alleen goederenproductie transformeerde, maar ook de menselijke leefstijl, arbeid en samenleving. Massaproductie maakte objecten betaalbaar, maar bracht ook uitdagingen zoals vervreemding en sociale stratificatie. Dit sluit aan bij de kritiek op het verlies van ambacht en authenticiteit, zoals besproken in de Arts & Crafts Movement.
3. Modernisme en Sociale Verandering
Bewegingen zoals het Bauhaus en De Stijl streefden ernaar design te democratiseren en kunst, technologie en functionaliteit te verenigen. Modernisme werd een sociaal experiment dat zich inzette voor meer gelijkheid door middel van architectuur en design. Voorbeelden zoals Le Corbusier’s ‘machines à habiter’ illustreerden dit ideaal.
Harari benadrukt hoe ideologieën zoals het socialisme en kapitalisme probeerden nieuwe samenlevingen te ontwerpen, met technologie en industriële vooruitgang als kern. Het idee dat design niet alleen esthetisch, maar ook ideologisch kan zijn, sluit aan bij de sociale missie van modernistische stromingen.
4. Consumptiemaatschappij
De cursus bespreekt hoe marketingstrategieën zoals geplande veroudering (planned obsolescence) en de ontwikkeling van iconische producten zoals de Volkswagen of de gestroomlijnde designs van Raymond Loewy, de consumptiedrang stimuleerden. Design werd een krachtig instrument om koopgedrag te sturen en producten aantrekkelijk te maken.
Harari beschrijft de opkomst van de consumptiemaatschappij als een hoeksteen van het moderne kapitalisme. Het idee dat geluk gekoppeld werd aan het kopen van goederen weerspiegelt de rol die design speelde in het vormgeven van onze behoeften en verlangens. Zowel de cursus als Harari benadrukken de rol van storytelling in het succes van consumptiegoederen.
5. Utopische Idealen en Technologie
Ontwerpers zoals Le Corbusier en bewegingen zoals het Bauhaus zagen technologie als een middel om een betere, efficiëntere wereld te creëren. Projecten zoals de modulor-maten van Le Corbusier en de ideale eengezinswoning illustreren hun geloof in een rationele, technologisch gedreven samenleving.
Harari bespreekt hoe utopische idealen vaak samenvielen met technologische vooruitgang, zoals de droom van een universeel welzijn door mechanisatie en wetenschap. Net als de ontwerpen van het Bauhaus, die gericht waren op rationalisatie, beschrijft Harari hoe deze dromen vaak geconfronteerd worden met sociale en praktische beperkingen.